Geçen sayımızda aile tutumlarını ve çocuk üzerindeki etkilerini incelemiş, model aile örneklerinden ilk üçünü verip açıklamalarda bulunmuştuk. Bu sayımızda konumuza kaldığımız yerden devam edeceğiz.

4- Dengesiz, Kararsız ve Tutarsız Aile Tutumu

Bu tür anne babaların çocuk eğitiminde tutarsızlığı çok yönlüdür. Çocuğun belli bir davranışı kimi zaman hoş görülür kimi zaman cezalandırılır. Bu ailenin belli bir tipi yoktur. Adeta rüzgârın estiği yöne göre tavır sergileyen bir anlayışa sahiptirler. Her aile tutumundan biraz vardır ama hepsi yarımdır. Karmaşık ailede yetişen çocuğun ileriki yıllarda ki tepki ve davranışları da belirsiz olacak fakat büyük olasılıkla sergileyeceği davranışları iyi olmayacağı açıktır.

Anne babanın tutarsız görüşleri de önemlidir. Annenin hoş gördüğü bir davranış baba tarafından cezalandırılıyorsa çocuk o işi annenin yanında yapar, babasının yanında yapmaz. Bu da çocukta çift kişilik oluşmasına, gelen tepkiye göre tavır almasına neden olabilir.

Çocuklarını terbiye etmekten aciz bir anne vardı. Yaramazlık yapmamaları için onlara vaatlerde bulunuyordu. “Çocuklar! Kim uslu durursa bayramda ona hediye alacağım. Uslu durmayana dayak var ve hediye yok” dedi. Kadın bunları söylerken bayrama iki ay vardı. Oğlu Kadir bu vaadi duyunca daha dikkatli olup annesinin gözüne girmeye çalışıyordu. Kızı Hatice’nin ise yapmadığı yaramazlık kalmıyordu. Kardeşlerinden habersiz onların oyuncaklarını alıp kırıyordu. Kadir kardeşi Hatice’yi uyarıyor, uslu durmazsa hediye alamayacağını hatırlatıyordu. Hatice ise “Annem geçen bayramda da aynı şeyleri söyledi ama hepimize hediye aldı. İnanma ona” diyordu. Nihayet bayram geldi. Gerçekten de anne herkese eşit hediye almıştı. Kadir o günden sonra iyi çocuk olmak için gayret etmiyor hatta aldatılmasının acısını çıkarırcasına daha fazla yaramazlık yapıyordu. Annesi Kadir’de ki bu değişikliği bir türlü anlayamıyordu.

Bu tutumun sonuçları:

Çocuk nerede, nasıl, ne yapacağını bilemez. Neyin doğru, neyin yanlış olduğunu ayırt edemez. Sadece, “Ne zaman yaparsam cezadan kurtulabilirim” düşüncesi ile ilgilenir. Çocuk dikkat çekmek için sinirli, ürkek, yumuşak ve ılımlı; bağımsızlığını göstermek içinde kavgacı ve asabi bir kişilik geliştirebilir.

Çocuğun sosyal hayatında ve ilişkilerinde bu dengesizliği görmek mümkündür. Tutarsızlık her davranış ve anlayışını şekillendirir. Bu çocukların en çok başvurdukları yöntem YALANDIR.

5- Abartılmış Sevgi ve Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu

Bu tip aile çocuklarına aşırı düşkün ailedir. Aşağıda sayacağımız maddeler bu aile modelinin belirtilerini sunmaktadır.

A- Evde çocuğa aşırı bir bakım vardır.

B- Evde çocuğa başta anne olmak üzere herkes tarafından normalin üzerinde yardım vardır.

C- Çocuk bebeksi tutulur, el bebek-gül bebek büyütülür.

D- Çocuğun her işini anne üstlenir.

Bu tutumun sonuçları:

– Ailenin aşırı hoşgörüsü ve düşkünlüğü çocuğu bencil yapar. Çocuk kendini dünyanın merkezinde zanneder.

– Çocuk her durumda kendisine destek verecek olanları bekler.

– Toplumdan ürker ve cesaretsiz kalır.

– Her istediğinin olması gerektiğini düşünür.

– Başkalarına bağımlı olduğundan liderlik yönü ortaya çıkmaz.

– Duygusal yönden doyumsuzdur ve bu doyumsuzluğu gidermek için farklı etkinliklere yönelebilir.

– Bu çocuklar büyüdüklerinde toplumun vermedikleri hakları kendilerine tanımaya kalkarlar. Herkesin kendisine hizmet etmesini isterler.

– Okul içinde uyumsuzdurlar. Genellikle kurallara karşı çıkarlar. Çünkü kurallar kendileri tarafından konulmamıştır.

– Sürekli ilgi odağı olmak isterler.

Evlatlarımıza bu derece ilgi ve alaka maalesef yukarıda belirttiğimiz durumlara zemin hazırlamaktadır. Şunu unutmamak gerekir ki her şeyin normali ve vasatı güzeldir.

6-Kabul edici, Güven Verici, Hoşgörülü Normal Aile Modeli

Bu aile modelinin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz;

a. Anne ve baba evlatlarının olmasını canı gönülden istemişleridir.

b. Anne ve baba çocuklarını sever.

c. Anne ve baba çocuklarını benimser.

d. Anne ve baba için çocuk mutluluk kaynağıdır.

e. Anne ve baba kendi aralarında anlayış sahipleridir.

Bu saydığımız hususlar bir aile içinde bulunuyorsa bu normal aile modeli anlayışı için yeterli olmaktadır.

Kabul görmüş bir çocuk genellikle sosyalleşmiş, iş birliğine hazır, arkadaş canlısı, duygusal ve sosyal yönden dengeli ve mutlu bir bireydir. Kendilerine öz güvenleri vardır. Bunu paylaşım duyguları içinde başkasına zarar vermeden gerçekleştirir.

Anne ve Babalara Tavsiyeler

– Anne ve babalar çocukları için bir rehberdir. Çocuğa yol gösterir ama alacağı kararlar çocuğa aittir. Aldığı kararla ilgili endişeleri varsa bunu dile getirip sonucun çocuğa ait olduğunu belirtir.

– Çocuğunuzu sevin, merhamet edin ve onu her haliyle kabul edin.

– Onlar için rol-model olduğunuzu unutmayın.

– Onlarla empati kurun.

– Çocuğunuzla mutlu olduğunuz anları çoğaltın.

– Hatalarında kişiliğini değil, olayı hedef alın.

– Başkaları ile kıyaslamayın.

– Başkalarının yanında küçük düşürmeyin.

– Onu anlamaya çalışın.

– Çocuklarınız arasında denge unsurunu korumaya çalışın.

– Çocuklarınızın çeşitli davranışlarını sınırlayabilirsiniz ama duygu ve hayallerini sınırlamayın.

– Akla ve mantığa uygun kurallar koyun.

– Çocuğunuzun eğitimi için başkalarından yardım alın ama kontrolü elinizden kaçırmayın.

– Tutamayacağınız sözler vermeyin.

– Haksız olduğunuzda ondan özür dilemekten uzak durmayın.

– Çocuğa onun yaşına göre davranış sergileyin.

– Topluluk içinde söz hakkı verin.

– Onun fikirlerine değer verdiğinizi gösterin.

“(Ve o kullar): Rabbimiz! Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve zürriyetler bağışla ve bizi takvâ sahiplerine önder kıl! derler.” (Furkan; 74)

————————-

1. Çocuk Sevgiyle Büyür, Esan Gül, Çıra Yayınları
2. Çocuk ve Gençte Sosyal Gelişim, Prof. Dr. Kemal Çakmaklı